Ja, koszalinianin

  

 Zacni komentatorzy moich blogowych wpisów zwrócili mi uwagę, że Leslie Brent wydał właśnie swoją książkę, w której między innymi pisze o Koszalinie. Kim jest Leslie Brent i dlaczego zawraca sobie głowę miastem nad Dzierżęcinką? Otóż jest światowej sławy brytyjskim naukowcem, który otarł się o nagrodę Nobla. A z Koszalinem wiąże go to, że tu się urodził, w 1925 roku, jako Lothar Baruch, syn żydowskiego kupca. Jego losy stanowią niezwykły symbol skomplikowanych losów tego miasta. Mały Lothar dorastał w niemieckim Koszalinie jako żydowski chłopiec, a  kilkadziesiąt lat później  wrócił do polskiego Koszalina jako londyńczyk. W międzyczasie wojna zabrała mu to, co najcenniejsze – rodzinę.

 

Leslie Brent (fot. Zdzisław Pacholski)

 

 

Tam i z powrotem

 

Lothar Baruch przyszedł na świat w budynku, przy ulicy Dworcowej (na jednej z jego ścian wisi tablica upamiętniająca ten fakt). W Koszalinie spędził pierwsze kilkanaście lat swojego życia. Z tego okresu , jak sam opowiada, najbardziej zapamiętał dwie sceny. Pierwsza to moment, gdy siadał na balkonie w kuchni i patrzył w stronę dobrze widocznego morza. Marzył wtedy o tym, o czym marzą inni chłopcy – o wyrwaniu się z małego miasteczka i dalekich podróżach. Druga scena to jedna z lekcji w szkole, już po dojściu Hitlera do władzy, gdy nauczyciel wykrzyczał mu prosto w twarz, co myśli o „parszywych Żydach”. To już był czas pacyfikowania Niemców żydowskiego pochodzenia na wielką skalę i przygotowań do „Nocy Kryształowej” w 1938 roku. I wtedy właśnie los okrutnie zakpił sobie z marzeń małego Lothara. Wyruszył w podróż najpierw do Berlina, a potem do Londynu, w ramach tak zwanych „dziecięcych transportów” organizowanych przez niemieckie i brytyjskie organizacje żydowskie. Jego rodzice zgodzili się na to, bo wierzyli, że dzięki temu przetrwa on najgorsze chwile z dala od hitlerowskich Niemiec, a gdy nazistowskie szaleństwo minie, połączą się ponownie. Tak się nie stało. Cała rodzina Lothara zginęła w niemieckich obozach, a on sam został w Anglii (jako Leslie Brent). Tu zrobił naukową karierę i w 1960 roku znalazł się w trzyosobowym zespole noblisty z dziedziny immunologii, Petera Medawera (ten ostatni podziękował Brentowi publicznie podczas przyznawania nagrody). Do Koszalina ponownie przyjechał pod koniec lat 80. Jednak dopiero wizyta w roku 2005 okazała się prawdziwym powrotem do domu. Przyjechał wówczas na oficjalne zaproszenie władz miasta, które zorganizowały mu pobyt. Ale tak naprawdę stało się to dzięki Zdzisławowi Pacholskiemu, artyście fotografikowi z Koszalina, który Leslie Brenta „odkrył” dla współczesnych koszalinian. Podczas wizyty nie brakowało wielu wzruszających momentów. Między innymi doszło do uroczystego oznaczenia miejsca, gdzie kiedyś w Koszalinie mieścił się żydowski cmentarz (przy ulicy Rzecznej), na którym ciągle spoczywają przodkowie Leslie Brenta. Potem profesor wyjechał i w londyńskich gazetach opublikował kilka artykułów, w których opisał jak ciepło przyjęto go w polskim Koszalinie.                                

 

Koszaliński łącznik

 

Historię Leslie Brenta poznałem dzięki Zdzisławowi Pacholskiemu. Udało mi  się też spotkać z profesorem i z nim porozmawiać. To wspaniały, skromny człowiek o wielkim sercu. Najbardziej jednak zapamiętałem jego oczy, bardzo smutne, gdy spoglądał na dom, w którym mieszkał. W tym spojrzeniu było wszystko: utracone dzieciństwo, tęsknota za Koszalinem, którego już nie ma i ból po rodzinie, którą tu zostawił. Koszalin, który znał rozmył się w polskim żywiole i zmienił oblicze, które dla niego okazało się obliczem nieznanym. To już nie było niemiecko-żydowskie miasto, które pamiętał. A ja patrząc na niego chyba jak nigdy dotąd, bo niemal namacalnie, uświadomiłem sobie, że oto stoi obok mnie człowiek, który choć tak jak ja urodził się w Koszalinie, ale on w tym Koszalinie chodził do miejscowej synagogi, a z kolegami ze szkoły mówił po niemiecku, nie po polsku. Innymi słowy Leslie Baruch Brent jest łącznikiem dwóch koszalińskich tożsamości: tej przedwojennej i tej aktualnej, współczesnej. Niezwykłym tego symbolem był moment, gdy na dziedzińcu Muzeum ukląkł przed nagrobkiem swojego ciotecznego dziadka, Dawida Barucha. Nagrobek ten cudem przetrwał zniszczenie cmentarza przez nazistów i kilka lat przed przyjazdem profesora został odnaleziony gdzieś w zaroślach. Niełatwo było uciec od skojarzeń, że ten odłamek z żydowskiej nekropolii zachował się po to, aby po latach Leslie Brent mógł zamknąć przy nim rozdział, którego przez tyle lat zamknąć nie umiał i zaakceptować ten Koszalin, który zastąpił jego Koszalin. Z tego co wiem, zrobił to z wielką życzliwością dla obecnych koszalinian, co też ponoć zawarł w swojej najnowszej książce. Mam wielką nadzieję, że szybko zostanie ona przetłumaczona na język polski i rychło trafi na półki koszalińskich księgarń. W ten sposób pewien żydowski chłopiec na dobre wróci do swojego rodzinnego miasta.      

 

 

 

 

 

Ten wpis został dodany w Niedziela, 28 czerwiec, 2009 o godzinie 21:32 w kategorii Ludzie i miejsca. Możesz śledzić komentarze do tego wpisu za pomocą kanału RSS 2.0. Komentarze i pingi są obecnie wyłączone.